Se te yon moman ki te pran plizyè jou, plizyè semèn ak plizyè mwa pou nou te ka fè l. Kilminasyon yon pwojè ki te dire nèf ane, sòm kolaborasyon ak angajman, ak reyalizasyon rèv yo. Mèkredi 18 oktòb la^th, nan maten apre a Jounen Entènasyonal Vrè Vaniy la, ekip LittlePod la te vwayaje nan jaden nou an nan EndoneziSe te san dout pi bon moman nou te pase nan Bali.

Eksperyans lan te tout sa nou te espere l te ye, epi tout sa nou te janm imajine. Men an menm tan, li te plis pase sa. Se konsa, plis ankò.

Benyen. Kaptive. Made's Bali

Ale la maten sa a te ajite anpil. Bali nan vil yo ka tèlman san souf – trafik la kole kole pandan machin nan ap pase dousman nan Ubud tankou yon kalmason, scooter yo ap fè bri toupatou e pwogrè nou an te tèlman dousman ke nou pa t ka santi l.

Chanjman an, lè l te rive, te make anpil, anviwon 45 minit soti nan destinasyon nou, lè a t ap vin pi klè pandan wout yo t ap vin pi etwat, vil yo t ap vin vilaj ki t ap vin kay gaye toupatou pandan nou t ap kòmanse monte, n ap fè plis serpent, plis serpent, pi wo, pi wo nan mòn yo.

Wout yo te vin tounen chemen aksidante ke chofè nou an te negosye avèk ekspètiz, pandan ke Made, kote li te chita dèyè a, te montre nou plant twopikal yo ak pyebwa ki te sou wout nou an, pou l te rele nou nan plantasyon ki te devan nou an.

Gen kakawo. Gen kafe. Mangoustan. Durian…

Se la mwen menm ak Made 2 te al chache pye vaniy, sa gen tout ane sa yo.

Ap chache tout kote. Ap lachas, ap lachas. Ap sove sa nou te kapab.

Sa a te yon Bali konplètman diferan – Bali Made a.

Nou te plonje, nou te kaptive, epi apre sa nou te la...

Sere men. Akolad. Bon volonte toupatou.

Vilaj la – Kay Made 2 a. Modès, men bèl bagay, ak pyebwa twopikal ak lavi forè ki chaje ak lavi toutotou nou. Koulè yo te vivan, syèl la te tèlman ble, kote a te pezib e pafè. Tout sa nou te janm imajine e plis ankò...

Gen plis pase yon sèl Made nan istwa sa a. Pandan vizit nou an, nou te konte senk: Made, Made, Made, Made ak Made. Nou Made – Doktè Made Setiawan, premye kiltivatè vaniy LittlePod la, ke nou te rankontre pou premye fwa nan Oxford, plizyè kilomèt lwen Endonezi – se Made 1 (oswa tou senpleman Made). Men, Made 2 (foto anba a) se yon nonm espesyal tou, nonm prensipal la sou teren an, k ap viv nan trankilite ak kontantman byen wo nan mòn yo. Li ini, enspire epi gide tout lòt yo. Li fè tout bagay sa a yon siksè. Li fè li parèt tèlman senp.

Nou pa t janm rankontre anvan, epoutan nan jaden Made a ki te benyen nan solèy la, te gen akolad ak lanmen, souri ak lajwa, pandan fèy pyebwa yo t ap fè bri nan briz twopikal la. Te gen te dous ak te gen ti goute, e malgre baryè lang lan ki te evidan, te gen anpil ri. Ti chen Made a te pran sant avèk prekosyon nan pye nou – li te pridan, men kirye. Nou tout te byen vit alèz ansanm. Li pa t pran tan ditou.

Li te vin klè byen vit ke nou te pi bonè pase sa nou te espere a – trafik maten an nan Ubud pa t tèlman mal apre tout – epi lòt kiltivatè yo te toujou lakay yo, yo pa t konnen nou te rive nan vilaj trankil yo a, yo te di yo pou yo pa vini anvan 1è aprèmidi. Make 2 te kraze silans la, li te kouri ale sou scooter li pou l rasanble yo tout. Sa pa t pran anpil tan. Youn apre lòt, kiltivatè yo te kòmanse rive, yo t ap antre, yo te rantre nan konvèsasyon nou an, yo te chita sou galri a, sandal yo te mete sou pye yo. Prezantasyon apre prezantasyon, plis lanmen ak plis akolad, ak anpil bon volonte toupatou.

Te gen Made ak Putu. Komang ak Kadek. Made, Wayan, Wayan ak (yon lòt) Made. Te gen Pan Moyo, ke nou te rekonèt nan fim Made (1) te fè pou nou an Oktòb pase a, yon lòt Putu ak lòt moun ankò. Te gen kaskèt LittlePod pou tout moun – kèk kiltivatè te ranplase chapo yo te genyen an, lòt moun te chwazi mete de chapo, youn sou lòt. Te gen souri tout kote, ak yon lajwa evidan, abondan. Nou te fèk rankontre, men deja, lyen nou an te pwofon, koneksyon nou an te solid ak enpòtan.

Nou se yon fanmi, nou travay ansanm...

LittlePod kiltivatè vaniy, Putu

"Nou se yon fanmi, nou travay ansanm," Yon Putu te di nou sa depi kote l te ye sou galri a, epi se te yon bagay ineksplikab. Nou te santi yon afinite evidan, yon sans apatenans, yon sans fanmi ak pwen komen. Nou te toujou ap raple nou sa n ap fè a ak poukisa. Si nou pa t ap fè sa, pa t ap gen vaniy isit la, Made 2 te di, yon Made 1 ki t ap souri t ap tradui pou tou de bò pandan nou te chita ansanm nan konpayi, rilaks e alèz nan konpayi youn lòt, ti glas ki te la a te kraze depi lontan anba solèy baliné a. Nou ka kiltive vaniy men antanke kiltivatè, nou bezwen yon pon solid pou rive sou mache a. Komang te di nan yon pwen. Se te mizik nan zòrèy nou.

Vaniy ap boujonnen. Lavi ap chanje. Amoni pafè.

Apre nou te fin pran ti goute ak te, nou te antre nan forè a epi desann nan fèm nan. Pi bon pati a. Pi bèl moman an. Kilminasyon tout bagay la. Youn oubyen de te mache apye, lòt yo te kondui nan machin – osi lwen ke chemen ak santye ki te vin pi mèg yo te pèmèt, anvan yo te oblije fè manèv konplike – pandan ke moun ki te chwazi scooter yo te rive la nan yon ti tan. Nou t ap mache nan vilaj yo, nou t ap pase devan kay ki te vin pi izole yo, nou t ap rele salitasyon ak klakson k ap sonnen ak kè kontan pandan nou t ap pase devan tout moun yo, k ap gade deyò ak sezisman, tèt yo te parèt sou kloti jaden yo ak miray yo.

Desann ti mòn apik, nan koub byen sere, chemen an t ap vin pi etwat epi nou te rive nan yon kanpe, sezi wè bèl vaniy vèt k ap grandi toutotou nou, k ap serpente otou kòf pyebwa twopikal yo, se te premye pye rezen yo ki te grandi nan premye ti plant LittlePod te ede bay kiltivatè yo sa gen plizyè ane, ak plant Made ak Made te reyisi sove nan peyi ki antoure a.

Lachas, lachas, sove sa yo kapab. Tout sa nou te espere. Anpil plis.

Kiltive vaniy se yon bagay mwen renmen fè...

Kiltivatè LittlePod, Made

Pou nou wè l la, nan plas sa a epi ak pwòp je nou. Pou nou respire lè balinè sa a epi pase tan presye sa a ansanm. Pou nou koute kiltivatè yo, pou nou tande istwa yo epi pou nou pataje antouzyasm kontajye yo a. Mwen te kòmanse kiltive vaniy depi ane 1980 yo, men mwen pa janm fè sa konsa anvan. se sa yon Made te di, ki gras a pwojè sa a – gwo kolaborasyon sa a ki te pran depi lontan – finalman ap rekòlte rekonpans pou efò li nan forè a. 'Se yon bagay mwen renmen fè, se tankou yon pastan, men se yon bagay ki peye nou byen apre tout tan sa a'. Sistèm polikilti pyonye Made a ap mache. Vaniy ap pwospere e lavi ap chanje. Nan kominote vilaj sa a, tout moun ap remake sa e tout moun ka benefisye. Biodivèsite. Forè a. Lè a. Tout bagay pi bon.

Mwen gen plan pou m kòmanse plante vaniy nan kèk semèn kap vini yo. lòt Putu a te eksplike – yon jèn vilajwa ki, pou premye fwa nan lavi granmoun li, ka imajine yon avni dirab ak rekonpanse nan agrikilti ak rejenerasyon forè. Jiska prezan, travay te vle di long jounen travay anba pon sou bato kwazyè ki navige byen lwen lòt bò rivaj Bali yo, yon egzistans difisil e youn ke – finalman – Putu ka wè pi lwen.

Mwen aprann anpil bagay nan men Made ak lòt kiltivatè yo e mwen vle kòmanse plante epi pase tan mwen isit la nan forè a, Yon jèn gason te ajoute, li reyalize ke li ka jwenn tout sa li bezwen lakay li nan mòn yo. Li pran swen forè a, li rekòlte rekonpans yo. Sa te rekonfòtan pou tande sa. Sa te fè tout efò nou yo te vo lapenn.

Te gen anpil lòt bagay ankò pou nou savoure jou sa a: Nou te polinize yon orkide vaniy alamen – yon operasyon delika anpil – anvan nou te souke kokoye fre yo nan pyebwa yo, rache kokiy epè yo ak kou machete vyolan, epi nou te jwi dlo dous ki te anndan an anba gwo kanope forè a. Nou te flannen nan jaden diri pitorèsk yo, pandan toutotou nou, nou te ka wè kafe, kakawo ak vaniy, mangoustan ak plis ankò ki te mele ansanm, k ap domine nan yon amoni pafè. Sa a – amoni pafè – t ap tèm tout vwayaj nou an. Tout bagay te rezime nan moman majik sa yo.

Lefèt ke relasyon senbyotik sa yo – relasyon sa yo ki ni imen ni anviwònman – gen pouvwa pou yo gen yon enpak konsa epi pou amelyore lavi tèlman divès ak diferan, ni nan Bali ni pi lwen, te souliye pandan yon eksperyans ki sèten pou rete avèk nou tout pou tout tan, kiltivatè yo ak vizitè yo san distenksyon, tout moun LittlePodders.

Kilminasyon an, pi gwo moman an, reyalizasyon rèv yo...

Sa te tout sa nou te janm espere ak imajine. Sa te pi plis pase sa. 

Ou renmen rete okouran de tout dènye nouvèl ki soti nan LittlePod HQ a? Ou kapab jwenn tout dènye pòs blog nou yo isit laSou Instagram? Nou menm tou! Pa bliye fè sa. swiv @little_pod isit la!